Kısa Devre Kafesli
Asenkron Elektrik Motorları (Sincap kafesli motor,
Endüksiyon motoru):
Asenkron Elektrik motorları;
- Diğer motor türlerine göre daha ucuzdur.
- Şebekeye bir şalter üzerinden bağlanıp
doğrudan çalıştırılabilirler.
- Birkaç watt’tan 3500 kw’a kadar güçte imal
edilirler.
- Sürekli bakım istemez. Uygun bir ortamda
çalışan bir asenkron motor yaklaşık 10 yıl sonra
rulman değişimine ihtiyaç duyar.
- Yük altında devir sayıları çok değişmez.
- Hız kontrol cihazıyla (sürücü, driver,
inverter) devir sayısı kolayca ayarlanabilir.
- Çalışma anında ark (kıvılcım) üretmez.
Bu sebeplerden dolayı Asenkron elektrik
motorları, uygulamada en fazla kullanılan elektrik
motorları dır, kullanılma oranı en yüksek olup % 90
lar seviyesindedir .Asenkon Elektrik motorları IP54
IP55 IP56 ve IP66 gibi koruma sınıflarında ve B3 B5
B14 B34 B35 gibi yapı şekillerinde üretilmekte olup
her tür montaj şeklinde çalışabilme avantajına
sahiptirler
Bununla birlikte Endüksiyon elektrik motorlarının
hız kontrolü daha pahalıdır ve hassas pozisyon
konrolunde kullanılması pek doğru değildir. Bu işler
için servomotor yada step motor kullanılması daha
uygundur.
Trifaze asenkron elektrik motoru 0.12 kW dan 3500
kW a kadar üretilebilen ve piyasada yaygın olarak
bulunabilen bir motor olup imalat sanayiinde,
pompalarda, hidroforlarda, kompresörlerde,
vantilatörlerde asansörlerde, vinçlerde,
konveyörlerde, değirmenlerde, zımpara ve taşlama
makinalarında, tornalarda, frezelerde, preslerde,
işleme merkezlerinde ve hidrolik ünitelerde çok
yaygın olarak kullanılr.
Üç fazlı elektrik motorları nın, tek fazlı
motorlardan daha iyi çalışma performansı olmasına
rağmen, trifaze şebekenin bulunmadığı yerlerde
mecburen monofaze motor kullanılır.
Yaygın olarak kullanılan monofaze asenkron
elektrik motorları; daimi devre kondansatörlü, start
+ daimi devre kondansatörlü ve gölge kutuplu
asenkron motorlardır.
Çift kondansatörlü yada start+ daimi devre
kondansatörlü monofaze elektrik motorları 0.12 ile 3
kW aralığında üretilir ve yüksek kalkış momenti
gerektiren vinç, kompresör gibi uygulamalarda
kullanılır. Daimi Kondansatörlü monofaze
elektrik motorları 0.12 ile 3 kW aralığında
üretilirler ve fan, pompa gibi kalkış momenti
gerektirmeyen uygulamalarda kullanılırlar.
Yaklaşık 50 W akadar üretilen gölge kutuplu
asenkron motorlar ise küçük fan ve aspiratörlerde,
çamaşır makinesi, bulaşık makinesi pompaları gibi
kalkış momentine ihtiyaç duyulmayan yerlerde
kullanılırlar. Rotoru Sargılı Asenkronkron
Elektrik Motorları
Yükü hareketlendirmek için gereken kalkış
momentinin çok yüksek olması veya yük ataletinin
büyük olması veya motorun çektiği kalkış akımının
şebeke kapasitesinin üzerinde olması durumlarında
bilezikli asenkron motorlar kullanılır. Bilezikli
asenkron motorun yararı, ek dirençler yardımı ile
kalkış akımının istendiği kadar azaltılabilmesi,
kalkış ve frenleme momentinin arttırabilmesidir.
Şebekelerin çok güçlenmesi ile kalkış akımını
sınırlamanın önemi azalmıştır. Sürücü ve
yumuşak yolverici ( soft starter) lerin
yaygınlaşmasıyla bilezikli asenkron motorun
yerine daha ucuz olması ve bakım gerektirmemesi
sebebiyle kısa devre kafesli asenkron motor
kullanımı da yaygınlaşmıştır.
Senkron Elektrik
Motorları
Devir sayısının yükle değişmesinin istenmediği
bazı özel uygulamalarda kullanılır. Yol vermesi özel
düzenekler gerektirir. Rotorda doğru akım sargısı
bulunduğundan kısa devre kafesli asenkron motora
göre daha kompleks ve pahalıdır. Bazı özel
kompresör sistemleri ve zamanlama donanımlarında ve
konvertisörlerde uygulamaları vardır. Senkron
makinalar uygulamada karşımıza daha ziyade generatör
olarak çıkarlar.
Doğru Akım Elektrik
Motorları (D.C. Motor):
Hareketleri düzgün, kesin ve güçlüdür. Hızları
kolaylıkla değiştirilebilir; Bir doğru akım
motorunun elektronik hız değiştiricisi basittir, hız
değişim komutlarına ve ani yüklere kusursuz cevap
verir.
Eğer bir motor sık durup çalışacak,hassas hız
ayarlarına elverişli olacak ve yük
altındayken ani frenlemeler yapacaksa, bu durumda,
güçleri onlarca megawatta ulaşan doğru akım
motorları kullanılır. Doğru akım motorları, düz
malzemelerin yüksek bir duyarlılıkla sarılması veya
açılmasının gerektiği her yerde kullanılır. Konum
kesinliliğinin ve düzenli hareket tekrarının önemli
olduğu alanlarda bu tip motorlardan yararlanılır.
Otomobil sanayinde, açılır-kapanır köprülerde
ve teleferiklerde hâlâ d.c elektrik motoru
kullanılmaktadır. Sürücü teknolojisinin gelişmesi ve
fiyatlarının ucuzlamasına bağlı olarak d.c motorlar
yerini asenkron motorlara bırakmıştır. Ancak
alternatif akımın bulunmadığı; otomotiv sektöründe
ve küçük teknelerde hala yoğun bir şekilde
kullanılmaktadır.
Şönt(paralel) , seri uyartımlı tiplerinin yanı
sıra sabit mıknatıs uyartımlı tipleri vardır,
özellikle küçük güçlerde sabit mıknatıslı (PM) tiple
kullanılır.
D.C. motorun en büyük kusuru, kollektör ve
fırçaların kullanılması zorunluluğudur. Fırçalar
kollektöre sürtünerek çalışırlar, dolayısıyla da
kolektörü hem aşındırır, hem de kıvılcım üretir. Bu
nedenle doğru akım motorları tümüyle kapalı bir
çerçevenin içinde bulundurulur ve içeriye toz veya
nem girmesine izin verilmez. Akaryakıt deposu gibi
patlama tehlikesinin bulunduğu yerlerde bu tip
motorlar kullanılamaz. Fiyatları aynı güçteki
asenkron motora göre daha pahalıdır ve fiziksel
olarak daha büyüktür, bakım gereksinimi yüksektir.
Üniversal Motorlar
Hem alternatif hem doğru akım ile ve benzer
karakteristik özellikler göstererek
çalışabildiğinden bu motorlara Üniversal motorlar
denilir.
Üniversal motorlar 1 / 500 HP ile 2 HP arasında
küçük güçlerde imal edilir. Kalkış ve döndürme
momentleri yüksektir. Devirleri 15000 - 20000 d/dk’ya
kadar çıkarılabilir.
Yüksek devirli olduğundan elektrik süpürgelerinde
,mikserlerde(karıştırıcı), dikiş makinelerinde, saç
kurutma makinelerinde, seyyar taşlama ve zımpara
makinelerinde, el matkapları, çamaşır ve bulaşık
makinelerinde kullanılır
Servo motorlar
Servo motorlar A.C. yada DC motorlardan
türetilmiş, pozisyon kontrolü için mutlaka bir
encoder ve sürücü gerektiren sistemlerdir.
Dolayısıyla bir encoder takılmış ve hız kontrolü
yapılan bir asenkron motor da sevo motor olarak
adlandırılabilir. Servo motorlar mutlaka bir geri
beslemeye ve sürücüye ihtiyaç duyarlar. Servo
motorlar yüksek hızlarda kullanılabilirler,
hassasiyetleri kullanılan encoderin hassasiyetine
bağlıdır. Sürücüden gelen komutlara biraz gecikmeyle
cevap verirler.
D.C servomotor, Sabit mıknatıslı (PM) D.C
servomotor ve Fırçasız D.C. (BLDC) servomotorlara
ilaveten çoğunlukla iki fazlı asenkron motorlardan
türetilen A.C servomotorlar kullanılır. Servo
motorlar ile klasik motorlar arasındaki en temel
fark atalet (eylemsizlik) momentinin daha küçük
olmasıdır, bu yüzden ince uzun yapılı olarak
üretilirler
Hassas devir, hız veya konum kontrolu gerektiren
işleme tezgahı gibi nispeten küçük güç gereken
uygulamalarda kullanılırlar. Özel sürücü ve kontrol
donanımları gerektirirler bu nedenle pahalı
uygulamalardır
Step Motorlar
(Stepper Motors)
Step motorların en önemli avantajlarından biri
açık çevrim (open loop) olarak çok büyük doğrulukla
çalışabilmesidir. Hassas pozisyon kontrolü ve
tekrarlanan hareketlere uygundur. Encoder
gerektirmez, sürücüsü de oldukça basit ve ucuzdur.
0.36 derece hassasiyetle çalışan tipleri kolaylıkla
bulunabilmektedir. Küçük güçlerde, pozisyon
kontrolünde çok yaygın olarak kullanılırlar. Step
motorlar yüksek hızlar için uygun değildirler ve
servomotorlara kıyasla daha gürültülü çalışırlar.
Değişken relüktanslı, sabit mıknatıslı ve hibrit
gibi farklı tipleri vardır.
Ex-Proof Elektrik
Motorları (Explosion Proof ) Patlama Korumalı
Motorlar
Ex-proof elektrik motorları en temel tanımıyla;
içindeki gaz veya buharın patlamasına dayanabilen,
ve bu patlama yada kıvılcımla içinde bulunduğu
ortamdaki gazın patlamasına sebep olmayan, herhangi
bir durumda yüzey sıcaklığı yada kıvılcımla
bulunduğu ortamdaki gazın yada karışımın
ateşlenmesine sebep olmayan elektrik motorlarıdır.
Herhangi bir patlama riski olmaması için, motorun
yüzey sıcaklığı her durumda ortamdaki patlayıcı gaz
yada kaışımın ateşlenme sıcaklığının altında
olmalıdır. Sıcaklık sınıfları ve buna uygun motor
yüzey sıcalıkları tablodaki gibidir.
II C en yüksek gruptur
Ex-proof Elektrik Motoru Koruma Kategorileri:
EEx e (Increased Safety- Güvenliği artırılmış)
Ex-proof Motorlar : Normal çalışma koşullarında ark
çıkarmayan ve bulunduğu ortamdaki gazı tutuşturacak
kadar aşırı ısınmayan motorlardır. Standat Elektrik
motorundan temel farkı; sıcaklık artışının ısınma
sınıfından 10 K daha düşük olması ve klemens
kutusunun herhangi bir kıvılcıma sebep olmayacak
şekilde özel dizayn edilmiş olmasıdır.
EEx d (Patlama korumalı) Ex-proof Motorlar:
Dahili bir patlamanın ortama yayılmasına izin
vermez. Motor tümüyle kapalı değildir, patlamanın
önlenmesi için geçitler vardır. Ancak bu geçitler
içerdeki patlamanın ve dış ortama yayılmasını
engelleyecek şekilde dizayn edilmiştir. Yüzey
sıcaklığı ortamdaki gazın tutuşma sıcaklığının
altındadır. Tüm parçalarıyla kıvılcım üretmeyecek
şekilde dizayn edilmiştir.Temel farklılıkları;
kuvvetlendirilmiş gövde, klemens kutusu ve kaplar ve
motor parçaları arasında daha sıkı bir temastır.
EEx de(Patlama korumalı) Ex-proof motorlar : EEx
d tipinin bütün özelliklerine ilaveten klemens
kutusu ve rakorlar daha kuvvetli ve herhangi bir
şekilde ark üretmeyecek şekilde dizayn edilmiştir.
Çift topraklama bağlantısı vardır.
EEx de piyasada bulunabilen ex-proof motorların
en yüksek koruma sınıfı olup her türlü
gaz ortamında güvenle kullanılabilir